Korzyści z gry w szachy: co mówią badania
Szachy często przedstawia się jako trening mózgu, który poprawia matematykę, pamięć i chroni przed demencją. Badania pokazują coś skromniejszego: szachy uczą przede wszystkim szachów, a wpływ na szkolne oceny i zdrowie jest niepewny.
W skrócie: metaanaliza 24 badań znalazła umiarkowany efekt szachów na matematykę, ale w badaniach o słabym układzie. Duże badanie losowe w Anglii, ponad 4000 dzieci, nie wykazało wpływu na matematykę, czytanie ani nauki przyrodnicze. U seniorów gry planszowe wiążą się z mniejszym ryzykiem demencji, ale nie wiadomo, czy ją powodują.
Szachy a matematyka i nauka w szkole
Metaanaliza Sali i Gobeta z 2016 r. zebrała 24 badania nauki szachów w szkole. Średni efekt wyszedł umiarkowany, nieco większy dla matematyki niż dla czytania. Autorzy zaznaczyli jednak, że żadne badanie nie miało układu bez zastrzeżeń: z losowym przydziałem uczniów, grupą bez dodatkowych zajęć i grupą z innymi zajęciami. Bez tej drugiej grupy nie da się odróżnić wpływu szachów od wpływu dodatkowych zajęć w ogóle.
W Anglii Jerrim i współautorzy przeprowadzili badanie z losowym przydziałem do nauki szachów albo do grupy kontrolnej, z udziałem ponad 4000 dzieci. Nie znaleźli wpływu nauki szachów na wyniki z matematyki, czytania ani nauk przyrodniczych. Przegląd Sali, Foleya i Gobeta z 2017 r. podsumowuje, że „efekt szachowy” nie został dotąd przekonująco wykazany.
Szachy a pamięć i demencja
W badaniu Verghese i współautorów z 2003 r. obserwowano 469 osób powyżej 75 lat przez medianę 5,1 roku. Czytanie, gry planszowe, gra na instrumencie i taniec wiązały się z mniejszym ryzykiem demencji. To jednak badanie obserwacyjne: osoby, które grają, mogą różnić się od tych, które nie grają, i to te różnice mogą chronić. Autorzy piszą wprost, że potrzebne są badania z grupą kontrolną.
Co szachy dają na pewno
- Umiejętność gry. Kto ćwiczy szachy, gra lepiej w szachy: rozpoznaje wzorce, liczy warianty, planuje.
- Grę z zasadami. Dziecko czeka na swój ruch, przestrzega reguł i uczy się przegrywać.
- Zajęcie na lata. W szachy gra się w każdym wieku, z ludźmi i z komputerem.
To wystarczający powód, żeby grać. Obietnica „lepszych ocen z matematyki” nie ma mocnego oparcia w badaniach.
Jak zacząć
Zacznij od kursu nauki szachów, a dla dziecka od strony szachy dla dzieci online. Nauczyciel znajdzie scenariusz zajęć na stronie szachy w szkole. Pojęcia takie jak liczenie wariantów wyjaśnia słownik szachowy.
Źródła
- Sala G., Gobet F., Educational Research Review 18 (2016), s. 46–57
- Jerrim J. i in., The Journal of Human Resources 53(4), s. 993–1021
- Sala G., Foley J. P., Gobet F., Frontiers in Psychology 8 (2017), 238
- Verghese J. i in., New England Journal of Medicine 348 (2003), s. 2508–2516
Najczęstsze pytania
Czy szachy poprawiają wyniki z matematyki?
Dowody są słabe. Metaanaliza 24 badań pokazała umiarkowany średni efekt, ale żadne z nich nie miało układu bez zastrzeżeń, a duże badanie losowe w Anglii z udziałem ponad 4000 dzieci nie wykazało wpływu na matematykę.
Czy szachy chronią przed demencją?
Tego nie wiadomo. W badaniu 469 osób po 75. roku życia gry planszowe były wśród zajęć związanych z mniejszym ryzykiem demencji, ale to badanie obserwacyjne: nie pokazuje, że to gra chroni. Sami autorzy piszą, że potrzebne są badania z grupą kontrolną.
Czy warto uczyć dziecko szachów?
Tak, jeśli dziecko to lubi. Szachy uczą zasad, cierpliwości, liczenia ruchów naprzód i przegrywania. Nie warto obiecywać, że same poprawią oceny z innych przedmiotów, bo badania tego nie potwierdzają.
Zacznij pierwszą lekcję: za darmo i bez konta
Postęp zapisuje się w przeglądarce na tym urządzeniu.