Szachmaty

Korzyści z gry w szachy: co mówią badania

Szachy często przedstawia się jako trening mózgu, który poprawia matematykę, pamięć i chroni przed demencją. Badania pokazują coś skromniejszego: szachy uczą przede wszystkim szachów, a wpływ na szkolne oceny i zdrowie jest niepewny.

W skrócie: metaanaliza 24 badań znalazła umiarkowany efekt szachów na matematykę, ale w badaniach o słabym układzie. Duże badanie losowe w Anglii, ponad 4000 dzieci, nie wykazało wpływu na matematykę, czytanie ani nauki przyrodnicze. U seniorów gry planszowe wiążą się z mniejszym ryzykiem demencji, ale nie wiadomo, czy ją powodują.

Szachy a matematyka i nauka w szkole

Metaanaliza Sali i Gobeta z 2016 r. zebrała 24 badania nauki szachów w szkole. Średni efekt wyszedł umiarkowany, nieco większy dla matematyki niż dla czytania. Autorzy zaznaczyli jednak, że żadne badanie nie miało układu bez zastrzeżeń: z losowym przydziałem uczniów, grupą bez dodatkowych zajęć i grupą z innymi zajęciami. Bez tej drugiej grupy nie da się odróżnić wpływu szachów od wpływu dodatkowych zajęć w ogóle.

W Anglii Jerrim i współautorzy przeprowadzili badanie z losowym przydziałem do nauki szachów albo do grupy kontrolnej, z udziałem ponad 4000 dzieci. Nie znaleźli wpływu nauki szachów na wyniki z matematyki, czytania ani nauk przyrodniczych. Przegląd Sali, Foleya i Gobeta z 2017 r. podsumowuje, że „efekt szachowy” nie został dotąd przekonująco wykazany.

Szachy a pamięć i demencja

W badaniu Verghese i współautorów z 2003 r. obserwowano 469 osób powyżej 75 lat przez medianę 5,1 roku. Czytanie, gry planszowe, gra na instrumencie i taniec wiązały się z mniejszym ryzykiem demencji. To jednak badanie obserwacyjne: osoby, które grają, mogą różnić się od tych, które nie grają, i to te różnice mogą chronić. Autorzy piszą wprost, że potrzebne są badania z grupą kontrolną.

Co szachy dają na pewno

To wystarczający powód, żeby grać. Obietnica „lepszych ocen z matematyki” nie ma mocnego oparcia w badaniach.

Jak zacząć

Zacznij od kursu nauki szachów, a dla dziecka od strony szachy dla dzieci online. Nauczyciel znajdzie scenariusz zajęć na stronie szachy w szkole. Pojęcia takie jak liczenie wariantów wyjaśnia słownik szachowy.

Źródła

Najczęstsze pytania

Czy szachy poprawiają wyniki z matematyki?

Dowody są słabe. Metaanaliza 24 badań pokazała umiarkowany średni efekt, ale żadne z nich nie miało układu bez zastrzeżeń, a duże badanie losowe w Anglii z udziałem ponad 4000 dzieci nie wykazało wpływu na matematykę.

Czy szachy chronią przed demencją?

Tego nie wiadomo. W badaniu 469 osób po 75. roku życia gry planszowe były wśród zajęć związanych z mniejszym ryzykiem demencji, ale to badanie obserwacyjne: nie pokazuje, że to gra chroni. Sami autorzy piszą, że potrzebne są badania z grupą kontrolną.

Czy warto uczyć dziecko szachów?

Tak, jeśli dziecko to lubi. Szachy uczą zasad, cierpliwości, liczenia ruchów naprzód i przegrywania. Nie warto obiecywać, że same poprawią oceny z innych przedmiotów, bo badania tego nie potwierdzają.

Zacznij pierwszą lekcję: za darmo i bez konta

Postęp zapisuje się w przeglądarce na tym urządzeniu.