Szachmaty

Szachy w szkole i przedszkolu

Szachy w szkole to zwykle koło zainteresowań, zajęcia dodatkowe albo innowacja pedagogiczna w klasach I–III. Na tej stronie jest gotowy scenariusz zajęć 45 minut, wersja dla przedszkola, program na semestr i darmowe materiały do druku.

W skrócie: jedne zajęcia to jeden temat: krótkie wprowadzenie na planszy demonstracyjnej, zadania na kartce, gra w parach i podsumowanie. Karty do druku z kluczem odpowiedzi i kurs dla uczniów są za darmo i bez kont. Szkoła może też dołączyć do programu „Edukacja przez szachy w szkole” Polskiego Związku Szachowego.

Scenariusz zajęć 45 minut

Scenariusz lekcji szachów w szkole podstawowej, 45 minut
CzasCzęśćCo robią uczniowie
5 minPowtórkajedno pytanie z poprzednich zajęć, pokazane na planszy
10 minNowy tematnauczyciel pokazuje jeden ruch albo jeden motyw na planszy demonstracyjnej lub na tablicy
15 minZadaniakartka z 6–12 zadaniami na ten temat, w parach albo samodzielnie
10 minGrapartia w parach albo pozycja do rozegrania z jednym zadaniem, na przykład „daj mata”
5 minPodsumowanieuczniowie mówią, czego się nauczyli; klucz odpowiedzi

Gotowy scenariusz jednej lekcji z jednym wzorcem i program na osiem tygodni są w pakiecie dla trenera.

Szachy w przedszkolu: krótsze zajęcia

W przedszkolu zajęcia są krótsze i bardziej ruchowe. Jeden pomysł na spotkanie około 25 minut: zagadka o figurze na powitanie, „wieża jedzie prosto” na dużej planszy na dywanie, zabawa jedną figurą na planszach w parach, na koniec rysowanie poznanej figury. Całe partie zostawiamy na później. Jak ocenić, czy dziecko jest gotowe na pełne zasady, opisuje poradnik od jakiego wieku szachy.

Program na semestr

  1. Plansza, nazwy pól, wieża i goniec.
  2. Hetman, król i skoczek.
  3. Pion: ruch, bicie, promocja.
  4. Szach i obrona przed szachem.
  5. Mat w jednym ruchu.
  6. Pat i remis.
  7. Roszada i bicie w przelocie.
  8. Wartość figur i wymiany.
  9. Matowanie samotnego króla hetmanem i wieżą.
  10. Zasady otwarcia: centrum, rozwój, roszada.
  11. Widełki.
  12. Związanie.
  13. Turniej klasowy.

Każdy punkt to jedno albo dwa spotkania. Ta kolejność odpowiada kursowi nauki szachów, więc uczniowie mogą powtarzać temat w domu.

Karty do druku i materiały na tablicę

Innowacja pedagogiczna

Szachy w klasach I–III często wprowadza się jako innowację pedagogiczną. Ustawa Prawo oświatowe nie opisuje osobnej procedury innowacji, więc tryb jej wprowadzania ustala szkoła, zwykle w statucie albo w wewnętrznej procedurze. Uchwały rady pedagogicznej ustawa wymaga przy eksperymencie pedagogicznym (art. 70 ust. 1 pkt 3), który potrzebuje też zgody kuratora oświaty (art. 45). Opis innowacji zwykle zawiera: cel, adresatów, czas trwania, treści (program wyżej), metody, potrzebny sprzęt i sposób ewaluacji, na przykład turniej klasowy i kartkę sprawdzającą na koniec semestru.

Programy, do których szkoła może dołączyć

Warunki zmieniają się co edycję, więc aktualne zasady trzeba sprawdzić u organizatora. W Parlamencie Europejskim deklarację pisemną o wprowadzeniu programu „Szachy w szkole” do systemów edukacji Unii podpisało 415 posłów (15 marca 2012 r.); to apel polityczny, bez mocy prawnej.

Źródła

Najczęstsze pytania

Czy uczniowie muszą zakładać konta?

Nie. Kurs, zadania i gra z komputerem działają bez konta. Postęp zapisuje się w przeglądarce, więc na wspólnym komputerze w pracowni każdy uczeń najlepiej korzysta z tej samej przeglądarki albo z własnego urządzenia.

Ile kosztują materiały?

Nic. Karty do druku, generator kart i kurs są za darmo, bez reklam. Pakiet dla trenera jest bezpłatnym pilotażem.

Jak wprowadzić szachy jako innowację pedagogiczną?

Ustawa Prawo oświatowe nie opisuje osobnej procedury innowacji pedagogicznej, więc tryb ustala szkoła, zwykle w statucie albo w wewnętrznej procedurze. Uchwały rady pedagogicznej ustawa wymaga przy eksperymencie pedagogicznym (art. 70 ust. 1 pkt 3), który potrzebuje też zgody kuratora oświaty (art. 45). Opis innowacji zwykle zawiera cel, adresatów, czas trwania, treści, metody i sposób ewaluacji.

Czy szachy poprawiają wyniki z matematyki?

Dowody są słabsze, niż się często mówi. Metaanaliza Sali i Gobeta (2016, 24 badania) pokazała umiarkowany średni efekt, ale żadne z badań nie miało układu bez zastrzeżeń. Losowe badanie ponad 4000 dzieci w Anglii (Jerrim i in.) nie wykazało wpływu nauki szachów na wyniki z matematyki, czytania ani nauk przyrodniczych. Szachy warto uczyć dla nich samych: uczą planowania, liczenia wariantów i przegrywania.

Pobierz karty do druku: za darmo

PDF albo druk prosto ze strony, klucz odpowiedzi na osobnej kartce.