Pat i remis w szachach: pięć dróg do partii bez zwycięzcy

Pat to sytuacja, w której strona na ruchu NIE jest szachowana, ale nie ma żadnego legalnego ruchu — partia natychmiast kończy się remisem, niezależnie od tego, kto miał przewagę. To najboleśniejszy sposób, w jaki początkujący zamieniają pewną wygraną w pół punktu.

W skrócie: szachy znają pięć dróg do remisu — pat, zgodę obu graczy, niewystarczający materiał do mata, trzykrotne powtórzenie pozycji i 50 posunięć bez bicia oraz ruchu pionem. Na planszy poniżej masz pozycję, w której jeden ruch hetmanem daje mata, a inny — pata. Sprawdź oba.

Mat czy pat? Sprawdź na żywo

Białe mają hetmana i wygraną w jednym ruchu. Zagraj hetmanem na c8 — mat. Wróć i zagraj na c7 — pat i remis, mimo miażdżącej przewagi. Ta pułapka łapie początkujących w prawie każdej końcówce z hetmanem.

Pat a mat: jedna różnica, pół punktu

W obu sytuacjach strona na ruchu nie ma legalnego ruchu. Różnica jest jedna: przy macie król stoi w szachu, przy pacie — nie. Mat to wygrana strony atakującej, pat to remis dla obu. Dlatego przy dużej przewadze warto przed każdym ruchem sprawdzić: „czy po moim ruchu przeciwnik ma jeszcze JAKIKOLWIEK ruch?".

Wszystkie pięć rodzajów remisu

1. Pat: brak legalnego ruchu bez szacha — najczęstszy „wypadek przy pracy" w wygranych końcówkach.
2. Remis za zgodą: gracze po prostu się umawiają — najczęstszy remis w praktyce turniejowej.
3. Niewystarczający materiał: samymi królami, królem z gońcem albo królem ze skoczkiem nie da się dać mata — partia kończy się automatycznie.
4. Trzykrotne powtórzenie: ta sama pozycja (z tym samym graczem na ruchu) pojawia się trzeci raz — stąd biorą się remisy przez „wieczne szachy".
5. Zasada 50 posunięć: pięćdziesiąt kolejnych ruchów bez jakiegokolwiek bicia i bez ruchu pionem.

Pat jako broń: obrona słabszej strony

Pat nie jest tylko wypadkiem — to także legalna deska ratunku. Strona przegrywająca potrafi celowo oddać wszystkie ruchome figury albo wmanewrować króla w narożnik tak, żeby przeciwnik w pogoni za matem sam zapędził ją w pata. W końcówkach hetman przeciwko pionowi na przedostatniej linii pat bywa wręcz głównym motywem obrony. Umiejętność GROŻENIA patem to realna broń — a umiejętność jego unikania to obowiązkowa technika strony wygrywającej.

Jak nie wpaść w pata: checklista wygrywającego

• Po każdym swoim ruchu policz ruchy przeciwnika — jeśli został mu tylko król, upewnij się, że MA gdzie pójść albo że dajesz szacha.
• W końcówce z hetmanem trzymaj go w „odległości skoczka" od króla przeciwnika: odcina pola, ale zostawia oddech.
• Nie bierz każdego piona automatycznie — czasem to ostatni ruchomy element przeciwnika i jego zbicie oznacza pata.

Różnicę między szachem, matem i patem w szerszym kontekście reguł znajdziesz na stronie zasad gry w szachy, a sam mat rozkładamy na czynniki pierwsze w artykule o szach macie. Technikę matowania hetmanem bez wpadki w pata przećwiczysz w rozdziale „Końcówki" darmowego kursu.

Kurs działa offline po pierwszej wizycie online na tym urządzeniu. Instalacja aplikacji nie jest wymagana.