Dlaczego wczesny hetman traci tempa
Po 1.e4 silnik daje białym około 0,4 piona przewagi. Tyle wynosi zwykła przewaga pierwszego ruchu. Wystarczy jeden ruch hetmanem, żeby ją oddać: po 1.e4 e5 2.Hh5 silnik ocenia pozycję lekko na korzyść czarnych.
Powód jest prosty. Hetman nie może zostać na polu atakowanym przez lekką figurę albo piona, bo oddałby dużo więcej, niż dostałby w zamian. Skoczek, goniec, a nawet pion wystarczą, żeby go przepędzić. Przeciwnik rozwija figurę i jednocześnie zmusza hetmana do kolejnego ruchu. Po kilku takich ruchach ma wyraźną przewagę w rozwoju. Ten sam mechanizm opisujemy na stronie Ruszanie w kółko tą samą figurą.
Hetman białych na h5
Białe wyprowadzają hetmana na h5 i gońca na c4. Groźba jest prawdziwa: bez obrony czarne dostają mata na f7. Jak ją odeprzeć, pokazujemy na stronie Mat szewski i mat głupca. Tutaj interesuje nas, co dzieje się dalej:
Linia debiutowa: wczesny hetman białych przepędzany ruchami rozwijającymi.
Hetman atakuje piona e5 i razem z gońcem, który stanie na c4, celuje w pole f7. Silnik ocenia pozycję już po tym ruchu lekko na korzyść czarnych.
Skoczek broni piona e5.
Pion zamyka hetmanowi drogę do f7 i atakuje go.
Drugi ruch hetmana i znowu groźba mata na f7.
Skoczek rozwija się i zamyka linię f.
Goniec atakuje hetmana, a czarne zyskują kolejne tempo.
Trzeci ruch hetmana. Czarne mają w grze oba skoczki i oba gońce, a silnik ocenia pozycję lekko na ich korzyść.
Do ósmego posunięcia hetman białych zrobił trzy ruchy. Czarne w tym czasie grały ruchy, które i tak chciały zagrać: g6 pod gońca g7, rozwój skoczka f6, goniec na g4. Silnik ocenia pozycję lekko na korzyść czarnych.
Przy takim hetmanie najważniejsze jest pytanie, co on atakuje. Jeśli groźba jest konkretna, trzeba ją odeprzeć. Dopiero potem warto szukać ruchu, który rozwija figurę i przy okazji atakuje hetmana.
Hetman czarnych na f6
Ten sam błąd popełniają czarne. Po 1.e4 e5 2.Sf3 czarne muszą bronić piona e5. Ruch 2...Hf6 go broni, ale zajmuje pole skoczka g8 i daje białym cel:
Linia debiutowa: 2...Hf6 i skoczek białych atakuje hetmana z d5.
Hetman broni piona e5, ale zajmuje pole, na które powinien wyjść skoczek g8.
2… Sc6 Zwykła obrona piona e5: skoczek broni go i od razu się rozwija.
Skoczek atakuje hetmana i piona c7.
Hetman wraca na pole startowe. Silnik ocenia pozycję na około pion przewagi białych.
4… Hg6 5. Sxc7+ Widełki: szach królowi i atak na wieżę a8.
Białe mają w grze dwa skoczki i zajmują centrum, a czarne rozwinęły jedną figurę.
Po 2...Sc6 silnik daje białym około 0,4 piona, czyli tyle co zwykle. Po 2...Hf6 już ponad pion. Skoczek d5 atakuje hetmana i piona c7 naraz. Hetman wraca na d8, a białe mają dwa rozwinięte skoczki. Gorszy odwrót 4...Hg6 przegrywa wieżę po 5.Sxc7+.
Obrona skandynawska: wczesny hetman, który działa
W obronie skandynawskiej czarne odbijają piona hetmanem już w drugim ruchu. Białe atakują go skoczkiem z tempem. Wydaje się, że to podręcznikowy przykład błędu z poprzednich sekcji, a jednak czarne stoją przyzwoicie:
Linia debiutowa: obrona skandynawska, odwrót hetmana na a5.
Hetman odbija piona już w drugim ruchu.
Skoczek atakuje hetmana i rozwija się z tempem.
Hetman schodzi z centrum na a5, jak w linii głównej ze strony o obronie skandynawskiej.
3… Hd6 Silnik ocenia ten odwrót podobnie.
3… Hd8 Też grywalne.
Pion d2 zszedł z przekątnej, więc hetman a5 wiąże skoczka c3 z królem e1.
Czarne mają gotowe ustawienie: pion c6 osłania pole d5 i daje hetmanowi drogę powrotu. Silnik daje białym około 0,6 piona.
Po 3.Sc3 silnik daje białym około 0,5 piona. Odwroty 3...Ha5, 3...Hd6 i 3...Hd8 ocenia podobnie, na około 0,6. To niewiele więcej niż po 1...e5 2.Sf3 Sc6. Czarne wymieniły centralnego piona i mają wolną drogę dla gońca c8.
Różnica względem linii z Hh5 i Hf6 jest taka, że hetman traci tylko jedno tempo. Silnik nie znajduje dla białych sposobu na kolejne: po 5...c6 ocena wciąż wynosi około 0,6 piona.
Zły odwrót w obronie skandynawskiej
Obrona skandynawska działa tylko wtedy, gdy hetman wybierze bezpieczne pole. Jeden nieuważny odwrót przegrywa partię:
Linia debiutowa: obrona skandynawska z błędem 3...Hc6.
Hetman staje na przekątnej, która prowadzi do króla e8.
3… He6+ 4. Ge2 Białe zasłaniają szach i rozwijają gońca. Hetman e6 blokuje piona e7, a silnik ocenia ten szach gorzej niż odwrót na a5.
Goniec wiąże hetmana z królem. Hetman może ruszyć się tylko na b5 albo d7, więc przepada za gońca.
Czarne mają gońca za hetmana.
Po 3...Hc6 goniec b5 wiąże hetmana z królem. Hetman może pójść tylko na b5 albo d7 i w obu przypadkach ginie za gońca. Silnik ocenia pozycję po 4.Gb5 na ponad cztery piony przewagi białych. Mniej groźny jest szach 3...He6+: po 4.Ge2 hetman blokuje piona e7, a silnik daje białym prawie 0,9 piona.
Hetman w centrum po 3.Hxd4
Wczesny hetman białych też bywa grywalny. Po 1.e4 e5 2.d4 exd4 białe mogą od razu odbić piona hetmanem:
Linia debiutowa: białe odbijają piona hetmanem na d4.
Hetman odbija piona i stoi w centrum. Silnik ocenia ten ruch prawie tak samo jak 3.Sf3.
Skoczek rozwija się i atakuje hetmana.
Czarne mają w grze trzy lekkie figury, białe jedną. Silnik ocenia pozycję lekko na korzyść czarnych, czyli koszt straconego tempa jest mały.
Skoczek c6 atakuje hetmana z tempem, więc czarne szybciej kończą rozwój. Silnik ocenia jednak 3.Hxd4 prawie tak samo jak 3.Sf3, a pozycję po 5...Gb4 tylko lekko na korzyść czarnych. Hetman stracił jedno tempo i na tym koszt się kończy.
Hetman z celem: 4...Hh4 w debiucie szkockim
Drugi przypadek, w którym wczesny hetman działa, to atak na konkretny słaby punkt. W debiucie szkockim pion e4 po wymianach nie ma obrońcy:
Linia debiutowa: debiut szkocki, 4...Hh4 i bicie piona e4.
Hetman atakuje piona e4, którego nic nie broni.
Wybór silnika: skoczek broni piona e4 i się rozwija.
Goniec wiąże skoczka c3 z królem, więc skoczek nie może bić na e4.
Białe oddają piona za aktywność. Skoczek celuje w pole c7, z którego zaatakowałby króla i wieżę a8.
Czarne mają piona więcej, ale król stracił prawo do roszady. Silnik ocenia pozycję na około pół piona przewagi białych.
Czarne zdobywają piona, a białe dostają za niego aktywne figury i króla przeciwnika bez roszady. Silnik ocenia 4...Hh4 tylko nieco gorzej niż spokojne 4...Sf6. To ostry wariant, który wymaga znajomości kilku ruchów. Strona o debiucie szkockim celowo go pomija i proponuje prostsze plany.
Jak ukarać wczesnego hetmana
- Najpierw groźba. Zanim zaczniesz atakować hetmana, sprawdź, co on atakuje. Mat na f7 albo wiszący pion są ważniejsze niż tempo.
- Atakuj figurą, która się rozwija. Skoczek z tempem na d5 albo goniec na g4 to ruchy, które i tak chcesz zagrać. Pogoń pionami kosztuje ruchy, które nie rozwijają figur.
- Nie goń hetmana bez końca. Gdy hetman stanie bezpiecznie, dokończ rozwój i zrób roszadę. Przewaga w rozwoju wystarczy.
- Szukaj związań. Hetman na tej samej linii albo przekątnej co król jest celem dla gońca, jak w obronie skandynawskiej po 3...Hc6.
Arkusz Związanie do druku jest gotowy jako plik PDF z kluczem odpowiedzi na osobnej kartce.
Kiedy wczesny hetman jest poprawny
Linie z tego artykułu dają prostą regułę. Wczesny hetman jest poprawny, gdy ma konkretny cel, na przykład piona do zbicia, i gdy po ataku ma bezpieczne pole do odwrotu. Obrona skandynawska spełnia oba warunki: hetman odbija piona i wraca na a5, d6 albo d8. Wczesny hetman jest błędem, gdy tylko grozi czymś, co da się odeprzeć ruchem rozwijającym, jak 2.Hh5, albo gdy zajmuje pole innej figury, jak 2...Hf6.
Wczesny hetman bywa też bronią w pułapkach. W gambicie Englunda czarny hetman bije piona b2 i atakuje wieżę a1, ale wygrywa tylko po błędzie białych. Tę linię pokazujemy w artykule Pułapki debiutowe. Ogólne zasady otwarcia, w tym kolejność rozwoju figur, zbieramy na stronie Debiuty szachowe.
Komentarze
Komentarze pojawią się w kolejnej wersji serwisu.