Desperado: figura, która i tak ginie
Desperado zaczyna się od uczciwej oceny: tej figury nie da się uratować. Nie ma bezpiecznego pola, a obrona nie zdąży. Wtedy nie warto szukać dla niej ucieczki. Lepiej sprawdzić, co ta figura może jeszcze zbić.
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: skoczek a8 zamknięty w rogu.
Skoczek a8 jest w pułapce. Atakuje go król b8, a jedyne pole ucieczki, b6, bije pion a7.
Skoczek, który i tak przepadnie, najpierw bierze wieżę.
1. Sb6 axb6 Ucieczka nic nie daje. Skoczek ginie, a wieża c7 zostaje na planszy.
Białe mają wieżę przeciw samym pionom.
Skoczek a8 ma dwa ruchy: na b6, gdzie bije go pion, i na c7, gdzie stoi czarna wieża. Po 1.Sxc7 Kxc7 białe mają wieżę przeciw samym pionom, a silnik ocenia ich przewagę na blisko sześć pionów. Po każdym innym ruchu to czarne stoją lepiej, o prawie trzy piony. Jeden ruch decyduje o różnicy blisko dziewięciu pionów.
Desperado, które ratuje materiał
Desperado nie musi niczego wygrywać. Często chodzi tylko o to, żeby nie stracić figury za darmo. Tak jest w pozycji, w której goniec zabrał piona a7 i wpadł w pułapkę:
Pozycja ułożona do tego artykułu: goniec zamknięty na a7.
Białe mają piona więcej, ale goniec a7 jest w pułapce. Atakuje go wieża a8, która pilnuje też pola b8.
Goniec bije skoczka, zanim sam zostanie zbity.
1. a3 Wxa7 Po innym ruchu czarne zabierają gońca i mają figurę za piona.
Figura za figurę. Białe zachowały piona przewagi.
Materiał przed ruchem białych: po wieży, gońcu i skoczku z każdej strony, białe mają sześć pionów, czarne pięć. Goniec a7 ma tylko dwa ruchy. Na b8 bije go wieża, a na b6 stoi skoczek chroniony pionem c7. Po 1.Gxb6 cxb6 figura wymienia się za figurę i białe zachowują piona przewagi. Silnik ocenia tę pozycję na korzyść białych, mniej więcej o dwa piony. Każdy inny ruch zostawia gońca na a7, a silnik ocenia wtedy pozycję białych jako gorszą o ponad trzy piony.
Desperado po drugiej stronie planszy
Ten sam motyw działa przeciwko Tobie. Zanim zaczniesz polować na figurę przeciwnika, która nie ma ucieczki, sprawdź, co ona może zbić. Figura w pułapce nie czeka spokojnie na swój koniec. Jeśli przeciwnik ma ruch, może najpierw wziąć nią to, co jest w zasięgu, i dopiero wtedy ją stracić.
Dlatego przy liczeniu wymian nie wystarczy zapisać „zdobywam figurę”. Trzeba przejść sekwencję do końca i policzyć, co przeciwnik zabierze po drodze.
Przeciwszach: szach w odpowiedzi na szach
Na zwykły szach są trzy odpowiedzi: ucieczka królem, zasłona albo zbicie szachującej bierki. Przeciwszach to każda z nich, jeśli przy okazji daje szacha królowi przeciwnika. Przeciwnik musi wtedy zająć się własnym królem i traci ruch, który planował. W Treningu ten motyw ma kategorię „Kontrszach”.
Najsilniejsza odmiana to zasłona, która daje podwójny szach:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: zasłona skoczkiem z podwójnym szachem.
Goniec b7 szachuje białego króla po długiej przekątnej. Białe mają trzy legalne ruchy: Kg1, Sd5+ i Se4+.
Skoczek zasłania szach, sam szachuje króla c5 i odsłania wieżę c1. To podwójny szach.
1. Sd5+ Kxd5 To też zasłona z szachem, ale król bije skoczka.
Białe oddały wieżę za hetmana i mają dwa piony więcej.
Białe mają tylko trzy legalne ruchy. 1.Kg1 zostawia je w złej pozycji, silnik ocenia ją na ponad pięć pionów dla czarnych. 1.Se4+ zasłania przekątną, skoczek szachuje króla c5, a wieża c1 szachuje go przez odsłoniętą linię c. Na podwójny szach jedyną obroną jest ruch królem, więc czarne nie zdążą uratować hetmana c8. Po 2.Wxc8 Gxc8 białe mają dwa piony więcej.
Warto zobaczyć też 1.Sd5+. To również zasłona z szachem, bo skoczek odsłania wieżę c1. Skoczek na d5 nie ma jednak obrony i król go bije. Przeciwszach działa tylko wtedy, gdy przeciwnik nie może go po prostu zlikwidować.
Zasłona z szachem
Czasem przeciwszach nie zdobywa hetmana, ale zmusza przeciwnika do wymiany, której ten nie chciał:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: goniec zasłania szach wieży i szachuje króla a8.
Wieża a4 szachuje białego króla wzdłuż czwartej linii.
Goniec zasłania szach i sam szachuje króla a8 po przekątnej. Czarne mają jeden legalny ruch.
Białe oddały gońca za wieżę.
Po 1.Ge4+ czarne mają dokładnie jeden legalny ruch. Król a8 nie ma pola, a na przekątną nie da się niczego wstawić, więc wieża musi zbić gońca. Po 2.fxe4 białe mają wieżę za gońca. Silnik ocenia 1.Ge4+ jako najlepszy ruch białych. Zasłona pionem też zostawia im przewagę, ale mniejszą o ponad jednego piona.
Ucieczka królem z odkrytym szachem
Trzecia odpowiedź na szach to ruch królem. On też może być przeciwszachem, jeśli król stoi przed własną wieżą albo gońcem:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: król schodzi z linii c i odsłania wieżę.
Wieża a4 szachuje białego króla. Za nim, na linii c, stoi biała wieża.
Król schodzi z linii c. Wieża c1 szachuje króla c8, a biały król atakuje wieżę a4.
1. Kd5+ To też odkryty szach, ale król nie atakuje wieży. Tablica końcówek ocenia tę pozycję jako remis.
Białe mają wieżę przeciw samotnemu królowi.
Białe mają cztery ruchy królem, które odsłaniają szach wieży c1: Kb3, Kb5, Kd3 i Kd5. Według tablicy końcówek wygrywają tylko dwa z nich, 1.Kb3+ i 1.Kb5+. W obu król nie tylko odsłania szach, ale też atakuje wieżę a4. Czarne muszą odpowiedzieć na szach i wieża przepada. Po 1.Kd3+ albo 1.Kd5+ król wieży nie atakuje i pozycja jest remisowa. Sam szach to za mało: liczy się to, co ruch robi poza nim.
Ta sama zasada działa w odkrytym ataku, który opisujemy w artykule Odkryty atak i odkryty szach.
Najczęstszy błąd
Oba motywy przegapia się z tego samego powodu. Gdy figura jest w pułapce albo król dostaje szacha, myślenie zawęża się do obrony. Gracz szuka pola ucieczki i nie sprawdza, co jego bierka może zrobić sama. Przy desperado kończy się to oddaniem figury za darmo. Przy przeciwszachu kończy się biernym ruchem królem w pozycji, w której był ruch z tempem.
Pomaga stała kolejność pytań przed każdym ruchem: najpierw szachy, potem bicia, potem groźby, po obu stronach planszy. Tę metodę opisujemy na stronie Szachy, bicia i groźby. Przy desperado dochodzi jeszcze liczenie wymian do końca sekwencji, o którym piszemy na stronie Niekorzystna wymiana.
Jeśli wolisz ćwiczyć na papierze, arkusz z desperado i arkusz z przeciwszachami są gotowe jako pliki PDF z kluczem odpowiedzi na osobnej kartce.
Komentarze
Komentarze pojawią się w kolejnej wersji serwisu.