Jak działa odkryty atak
Do odkrytego ataku potrzeba trzech elementów. Pierwszy to własna figura dalekiego zasięgu: goniec, wieża albo hetman. Drugi to własna bierka, która stoi na jej linii i zasłania ją jak zasłona w oknie. Trzeci to cel na końcu tej linii: król, hetman albo nieobroniona figura przeciwnika.
Zasłaniać może każda bierka, także pion albo król. Najważniejsze jest to, dokąd ta bierka pójdzie. Jeśli odchodząc sama coś zaatakuje, bije albo daje szach, przeciwnik dostaje dwa problemy jednym ruchem.
Odkryty szach
Najsilniejsza odmiana odkrytego ataku to odkryty szach: odsłonięta linia prowadzi do króla. Przeciwnik musi najpierw odpowiedzieć na szach, więc bierka, która odeszła, może zaatakować cokolwiek, nawet hetmana. Przeciwnik zwykle nie zdąży jej zbić ani uratować zaatakowanej figury.
W pierwszej pozycji goniec stoi na linii e między własną wieżą a czarnym hetmanem. Wystarczy, że zejdzie z niej z szachem:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: goniec odchodzi z szachem, a wieża atakuje hetmana.
Goniec e4 stoi na linii e między własną wieżą a czarnym hetmanem.
Goniec odchodzi z szachem, a wieża e1 atakuje teraz hetmana e7.
1… Hd7 2. Gxd7+ Kxd7 Zasłona szachu kosztuje hetmana za gońca.
Czarne oddały hetmana za wieżę i to był ich najmniejszy koszt.
Czarne tracą hetmana w każdym wariancie. Najmniej kosztuje 1...Kd8, bo król może potem odbić wieżę. Zasłonięcie szachu hetmanem na d7 albo e6 oddaje hetmana za gońca, a inne ruchy królem oddają go za darmo.
Tak samo działa skoczek. Tu zasłania wieży piątą linię, na której stoi czarny hetman:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: szach skoczkiem odsłania atak wieży na hetmana.
Skoczek d5 zasłania wieży a5 drogę do hetmana h5 na piątej linii.
Szach skoczkiem i jednocześnie wieża atakuje hetmana. Szachu skoczkiem nie da się zasłonić.
Hetman przepada.
Szachu skoczkiem nie da się zasłonić, a hetman h5 nie sięga pola e7. Król musi odejść, a wieża bierze hetmana.
Pułapka w obronie rosyjskiej
W obronie rosyjskiej czarne odpowiadają na 2.Sf3 symetrycznie, skoczkiem na f6. Po 3.Sxe5 kuszące jest dalsze naśladowanie białych i bicie na e4. To niedokładność, która prowadzi prosto w odkryty atak:
Linia debiutowa: obrona rosyjska z błędem 3...Sxe4 i 4...Sf6.
Czarne biorą piona symetrycznie, a to jest niedokładne.
Hetman atakuje skoczka e4. Gdy ten skoczek zejdzie z linii e, hetmana od króla e8 będzie dzielić tylko biały skoczek e5.
4… He7 Właściwa obrona: hetman też staje na linii e. 5. Hxe4 d6
Skoczek odchodzi z linii e: hetman e2 szachuje króla, a skoczek atakuje hetmana d8.
Czarne straciły hetmana za skoczka.
Po 4.He2 hetman białych atakuje skoczka e4. Gdy ten skoczek zejdzie z linii e, między białym hetmanem a czarnym królem zostanie tylko biały skoczek e5. Naturalne wycofanie 4...Sf6 przegrywa więc hetmana: 5.Sc6+ to odkryty szach, a skoczek z c6 atakuje hetmana d8.
Właściwa obrona to 4...He7. Czarny hetman staje na linii e i zamyka ją przed własnym królem. Po 5.Hxe4 d6 pion atakuje skoczka e5, który nie może odejść, bo odsłoniłby hetmana e4. Czarne odzyskują figurę, choć silnik nadal ocenia pozycję na korzyść białych. Dlatego w tym debiucie czarne zwykle najpierw grają 3...d6, przepędzają skoczka i dopiero wtedy biorą piona e4.
Podwójny szach
Gdy bierka, która odchodzi, sama też szachuje, powstaje podwójny szach. To najgroźniejsza odmiana odkrytego ataku. Na zwykły szach są trzy odpowiedzi: ucieczka królem, zasłona albo zbicie szachującej bierki. Na podwójny szach działa tylko pierwsza, bo jednym ruchem nie da się zasłonić ani zbić dwóch bierek naraz.
Najsłynniejszy przykład pochodzi z partii Richarda Rétiego z Ksawerym Tartakowerem, rozegranej w Wiedniu w 1910 roku. Białe roszują długo i ustawiają wieżę na linii d, za własnym gońcem d2. Czarne biorą skoczka na e4 i w tym momencie białe oddają hetmana:
Partia towarzyska, Wiedeń 1910: Richard Réti gra białymi, Ksawery Tartakower czarnymi.
Wieża d1 stoi na otwartej linii d, a przed nią goniec d2.
Białe oddają hetmana, żeby wciągnąć króla na linię d.
Podwójny szach: goniec szachuje z g5, a odsłonięta wieża z d1. Na podwójny szach jedyną obroną jest ruch królem.
10… Ke8 11. Wd8#
Po 9.Hd8+ król musi bić. Pola e7 i d7 atakuje hetman, na f8 stoi własny goniec, a żadna inna czarna bierka nie sięga d8. Wtedy goniec odchodzi na g5 i daje szach po przekątnej, a odsłonięta wieża d1 szachuje wzdłuż linii d. Król nie może zostać na d8, a oba pola ucieczki kończą się matem. Po 10...Kc7 mata daje goniec na d8, po 10...Ke8 wieża na d8.
Jak się bronić przed odkrytym atakiem
Odkryty atak trudno zobaczyć, bo figura, która atakuje, w tej chwili niczego nie atakuje. Stoi za własną bierką i wygląda na zablokowaną. Dlatego przy ocenie pozycji warto patrzeć nie tylko na to, co bije się teraz, ale też na to, co będzie bić, gdy zasłona zniknie.
Prosty nawyk: znajdź gońce, wieże i hetmana przeciwnika i poprowadź od nich linie przez jego własne bierki. Jeśli na końcu takiej linii stoi Twój król albo hetman, zasłona przeciwnika może odejść w każdej chwili i to z tempem. Są wtedy trzy wyjścia: zejść cenniejszą bierką z tej linii, postawić na niej własną bierkę, tak jak 4...He7 w obronie rosyjskiej, albo zaatakować figurę, która czeka za zasłoną.
Najczęstszy błąd z odkrytym atakiem
Najczęstszy błąd to liczenie tylko bezpośrednich zagrożeń. Gracz sprawdza, czy skoczek przeciwnika może coś zaatakować, ale nie sprawdza, co odsłoni jego ruch. Stąd biorą się przegrane partie po ruchach, które wyglądały na zwykłe wycofanie figury, jak 4...Sf6 w pułapce powyżej. Więcej o tym, dlaczego ten błąd się powtarza, piszemy na stronie Przeoczony odkryty atak.
Odkryty atak a widełki
Odkryty atak i widełki to dwa sposoby na to samo: podwójne zagrożenie, na które przeciwnik ma tylko jedną odpowiedź. Przy widełkach jedna bierka atakuje dwa cele. Przy odkrytym ataku atakują dwie bierki, a rusza się tylko jedna z nich. Więcej przykładów podwójnego zagrożenia pokazujemy w artykule Widełki każdą figurą.
Jeśli wolisz ćwiczyć na papierze, arkusz z odkrytymi atakami do druku jest gotowy jako plik PDF z kluczem odpowiedzi na osobnej kartce.
Komentarze
Komentarze pojawią się w kolejnej wersji serwisu.