Widełki skoczkiem
Skoczek daje widełki najczęściej, bo atakuje pola, których nie atakuje żadna inna bierka. Hetman czy wieża zaatakowane przez skoczka nie mogą mu oddać, bo nie poruszają się jak on. Obrońca musi uciekać, a gdy uciekać trzeba z dwoma figurami naraz, jedna przepada.
Pozycja z naszego zestawu treningowego. Skoczek stoi daleko od akcji, ale jeden skok stawia go między dwiema wieżami:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: skoczek atakuje dwie wieże.
Skoczek z b8 może stanąć na d7, skąd atakuje obie wieże naraz.
Obie wieże są atakowane, a żadna nie może zbić skoczka. Czarne uratują tylko jedną.
Najsilniejsze są widełki z szachem. Przeciwnik musi najpierw zająć się królem, więc nie ma nawet wyboru, którą figurę ratować:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: szach i atak na wieżę jednym ruchem.
Widełki z szachem: król i wieża stoją w odległości skoku od pola c7.
Szach i atak na wieżę jednocześnie. Król musi odejść, więc wieża przepada.
Sam skoczek nie da mata, więc tu kończy się remisem. W partii z innymi figurami na planszy taka wieża zwykle rozstrzyga.
Druga pozycja pokazuje też granicę tego motywu. Widełki wygrywają materiał, a partię dopiero wtedy, gdy ten materiał da się wykorzystać. Sam skoczek nie zmatuje króla, więc bez innych figur zdobyta wieża daje tu tylko remis.
Pułapka: skoczek na f7
W obronie dwóch skoczków białe grają wcześnie 4.Sg5 i razem z gońcem c4 atakują piona f7. Broni go wyłącznie król. Jeśli czarne nie zareagują, skoczek bierze na f7 i staje na polu, z którego widzi naraz hetmana d8 i wieżę h8.
Linia debiutowa: obrona dwóch skoczków z błędem 4...h6.
Skoczek i goniec razem atakują f7. Pole f7 broni tylko król.
Czarne pytają skoczka, zamiast bronić f7.
4… d5 Zwykła odpowiedź: czarne zamykają przekątną gońca. 5. exd5
Skoczek bierze piona i staje na polu widełek: atakuje hetmana d8 i wieżę h8.
Białe wygrywają wieżę za skoczka.
Silnik ocenia pozycję po 5.Sxf7 na ponad cztery piony przewagi białych. Zwykła odpowiedź 4...d5 zamyka gońcowi drogę do f7 i utrzymuje równowagę.
Widełki pionem
Pion daje widełki rzadziej, ale są wyjątkowo bolesne: najsłabsza bierka atakuje dwie mocniejsze, więc każda wymiana wychodzi na korzyść strony, która wykonała widełki.
Znany przykład to trik z widełkami w partii czterech skoczków. Czarne biorą skoczkiem piona e4, jakby oddawały figurę. Po wymianie pion d5 atakuje gońca i skoczka jednocześnie:
Linia debiutowa: partia czterech skoczków, trik z widełkami.
Czarne oddają skoczka na chwilę.
Pion atakuje gońca c4 i skoczka e4 naraz.
Materiał jest znowu równy, a czarne mają wygodną grę w centrum.
Czarne odzyskują figurę i mają równą pozycję. Warto znać ten motyw z obu stron: białe, które go nie znają, często dziwią się, że „darmowy” pion w centrum wcale nie był darmowy.
Widełki hetmanem
Hetman łączy ruch wieży i gońca, więc ma najwięcej pól, z których może zaatakować dwie bierki. Typowy przypadek to szach z przekątnej i jednoczesny atak na nieobronioną wieżę:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: szach i atak na wieżę.
Hetman widzi po przekątnych i po liniach, więc ma najwięcej pól na widełki.
Szach królowi g8 i atak na wieżę a8 z jednego pola.
Wieża przepada.
Pułapka: hetman na g5
W partii włoskiej czarne mogą zagrać 3...Sd4, zostawiając piona e5 bez obrony. Obiektywnie to słaby ruch, bo po spokojnym 4.Sxd4 albo 4.O-O białe stoją lepiej. Pułapka działa jednak na chciwość: po 4.Sxe5? hetman wychodzi na g5 i atakuje naraz skoczka e5 i piona g2.
Linia debiutowa: partia włoska, pułapka po 3...Sd4.
Ruch pułapka. Po spokojnym 4.Sxd4 albo 4.O-O białe mają lepszą grę.
Białe biorą piona, a właśnie tego chcą czarne.
Hetman atakuje skoczka e5 i piona g2, za którym stoi wieża h1.
Chciwość: białe atakują hetmana i wieżę, ale nie mają czasu.
7. He2 ratuje przed matem, ale 7… Sxe2 i hetman przepada.
Tu widełki są dopiero początkiem. Białe, które dalej biorą materiał, szybko przegrywają: po naturalnym 7.Ge2 skoczek daje mata na f3, a 7.He2 ratuje przed matem kosztem hetmana. Ten debiut nosi w literaturze nazwę gambitu Blackburne'a-Shillinga.
Widełki gońcem i wieżą
Goniec i wieża dają widełki wzdłuż linii, więc szukaj dwóch figur przeciwnika na tej samej przekątnej albo na tej samej linii poziomej czy pionowej. Często trzeba najpierw usunąć przeszkodę, która stoi między nimi.
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: goniec bije piona i atakuje dwie wieże.
Pion d4 zasłania gońcowi przekątną do wieży g7.
Goniec bije piona i od razu atakuje obie wieże: a7 i g7.
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: wieża atakuje skoczka i gońca na jednej linii.
Skoczek b4 i goniec g4 stoją na tej samej linii i żaden nie jest broniony.
Wieża atakuje obie lekkie figury wzdłuż czwartej linii.
Król też potrafi dać widełki, zwykle w końcówce, gdy atakuje dwa słabe piony naraz. Działa to tylko wtedy, gdy żaden z tych pionów nie ucieknie do przemiany, więc przed takim ruchem trzeba policzyć, ile ruchów dzieli każdego piona od ostatniej linii.
Jak przygotować widełki
W prawdziwej partii widełki rzadko czekają gotowe. Częściej jedna figura przeciwnika stoi dobrze, druga źle, a pole widełek jest bronione. Wtedy przygotowuje się je ruchem wymuszającym: szachem albo biciem, które zmusza przeciwnika do postawienia bierki tam, gdzie chcemy.
Pozycja ułożona do tego artykułu: bicie z szachem wciąga króla na pole widełek.
Pozycja ułożona do tego artykułu. Pole f7 atakuje hetmana h6 i wieżę d8, ale broni go król e8.
1. Sxf7? od razu nie działa: 1… Wxd1# Czarna wieża bije na d1 i daje mata na pierwszej linii.
1… Ke7 nie bije, ale po 2. Gc5+ białe i tak mają dużą przewagę.
Król stoi teraz na d8, a pole f7 nie jest już bronione. Widełki: szach i atak na hetmana.
Białe mają gońca więcej.
Ta pozycja pokazuje dwa pomysły naraz. Bicie na d8 wciąga króla na pole, które skoczek zaatakuje z f7. Jednocześnie król opuszcza e8, skąd bronił f7. Druga lekcja jest w wariancie: 1.Sxf7 od razu przegrywa, bo czarna wieża bije nieobronioną wieżę d1 z matem, a król g1 nie ma wolnego pola. Zanim zagrasz widełki, sprawdź, co Twój ruch odsłania.
Najczęstszy błąd z widełkami
Figury najczęściej przepadają przez brak kontroli własnej pozycji. Łatwo zauważyć widełki, które można dać samemu, bo wtedy patrzy się na figury przeciwnika. Trudniej zauważyć, że własny hetman i własna wieża właśnie stanęły w zasięgu jednego skoku.
Prosty nawyk pomaga w obu kierunkach. Po każdym ruchu przeciwnika spójrz, na które pola mogą skoczyć jego skoczki, i sprawdź, czy dwie Twoje ważne figury nie stoją w zasięgu jednego z tych pól. Więcej o tym, dlaczego ten błąd się powtarza, piszemy na stronie Przeoczone widełki.
Jeśli wolisz ćwiczyć na papierze, arkusz z widełkami do druku jest gotowy jako plik PDF z kluczem odpowiedzi na osobnej kartce.
Komentarze
Komentarze pojawią się w kolejnej wersji serwisu.