Jak przestać podstawiać figury: nawyk przed każdym ruchem

Dlaczego figury wiszą

Podstawienie zwykle nie wynika z trudnej pozycji, tylko z patrzenia wyłącznie na własny plan. Gracz sprawdza, co robi jego ruch, a nie sprawdza, co ten ruch pozwala zrobić przeciwnikowi. Druga przyczyna to pośpiech po ruchu przeciwnika: odpowiedź wydaje się oczywista, więc zostaje zagrana od razu.

Obie przyczyny usuwa ta sama rzecz: stała kolejność sprawdzania, zanim ręka dotknie figury.

(powrót do spisu)

Nawyk w trzech krokach

Krok 1. Co zmienił ruch przeciwnika? Spójrz na figurę, która się ruszyła. Co teraz atakuje? Czego przestała bronić? Czy odsłoniła linię innej figury?

Krok 2. Co wisi na planszy? Przejdź po figurach obu stron i przy każdej zadaj jedno pytanie: czy ktoś jej broni? Zacznij od własnych. Figura atakowana więcej razy, niż jest broniona, też wisi.

Krok 3. Co zrobi przeciwnik po moim ruchu? Zanim zagrasz, postaw się po drugiej stronie. Jakie szachy, bicia i groźby będzie miał? Czy figura, którą ruszasz, stanie na bronionym polu? Czego przestanie bronić, gdy zejdzie z miejsca?

Pełną wersję tej kontroli, z punktami do odhaczenia, opisujemy na stronie Checklista bezpieczeństwa. Tutaj chodzi o to, żeby ją stosować na planszy.

(powrót do spisu)

Najpierw zobacz, co wisi u przeciwnika

Krok drugi działa w obie strony. Ten sam brak kontroli sprawia, że łatwo przeoczyć figurę podstawioną przez przeciwnika. W pierwszej pozycji czarne zostawiły gońca bez obrony:

Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: goniec d5 bez obrony.

Rozwiązanie to 1.exd5: pion bierze gońca. Silnik ocenia to bicie na ponad pięć pionów przewagi. Najlepszy ruch bez bicia daje białym około półtora piona. Łatwo przeoczyć to bicie, bo pion nie wygląda na figurę, która atakuje. Dlatego w kroku drugim sprawdza się każdą bierkę przeciwnika, a nie tylko te, na które patrzą Twoje figury.

(powrót do spisu)

Atakowana to nie znaczy wisząca

Krok drugi ma jedno ważne słowo: „broni”. Figura atakowana, ale broniona, nie wisi. W tej pozycji goniec białych atakuje dwie bierki naraz:

Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: goniec atakuje skoczka i piona.

Bicie 1.Gxf7+ kusi, bo daje szacha. Piona f7 broni jednak król i po 1...Kxf7 białe oddały gońca za piona. Silnik ocenia wtedy pozycję na blisko cztery piony dla czarnych. Skoczka c6 nie broni nikt, więc 1.Gxc6 zdobywa figurę, a silnik ocenia przewagę białych na ponad pięć pionów.

To samo pytanie trzeba zadać o własne figury. Twój skoczek atakowany przez gońca przeciwnika nie wisi, dopóki ma obrońcę. Gdy ten obrońca odejdzie, skoczek zaczyna wisieć, choć sam się nie ruszył.

(powrót do spisu)

Zanim zbijesz, sprawdź własne bierki

Groźna jest chwila, w której gracz sam coś bije. Jest zajęty zyskiem i nie widzi, że jego figura też stoi pod biciem:

Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: trzy bicia do wyboru.

Białe mają trzy bicia. 1.Sxa4 bierze piona, ale po 1...Wxa8 czarne biorą hetmana. 1.Wxh7+ daje szacha, ale po 1...Kxh7 białe oddały wieżę za piona, a hetman a8 nadal jest atakowany. Silnik ocenia obie te linie na korzyść czarnych. Dobre jest tylko 1.Hxa6: hetman zabiera wieżę, która go atakowała, a tej wieży nikt nie bronił. Silnik ocenia przewagę białych po tym ruchu na ponad siedem pionów.

Krok pierwszy wyłapałby tu problem od razu. Wieża a6 atakuje hetmana a8, więc pierwsze pytanie brzmi: co z hetmanem? Dopiero potem warto szukać zysku. Liczenie takich wymian ćwiczymy osobno, a typowy błąd opisujemy na stronie Niekorzystna wymiana.

(powrót do spisu)

Szach, który podstawia

Szach jest ruchem, na który przeciwnik musi odpowiedzieć, dlatego kusi. Właśnie przy szachu najłatwiej jednak zapomnieć o kroku trzecim, czyli o tym, gdzie stanie Twoja figura:

Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: hetmany atakują się po linii c.

Białe mają kilka szachów. 1.Hc3+ stawia hetmana na polu, którego broni czarny hetman, więc po 1...Hxc3 to czarne wygrywają. 1.He5+ nic nie zdobywa: czarne zasłaniają się hetmanem na e2 i proponują wymianę, a silnik ocenia pozycję jako remisową. Tymczasem 1.Hxc2 bez szachu bierze hetmana, a silnik znajduje po nim dla białych mata. Tablica końcówek potwierdza, że wygrywa tylko to bicie. Więcej o tym błędzie piszemy na stronie Szach dla samego szacha.

(powrót do spisu)

Po podstawieniu: jedna pauza

Nawet z dobrym nawykiem czasem coś podstawisz. Wtedy najważniejszy jest następny ruch. Po stracie figury uwaga zostaje przy tym, co się stało, i łatwo o drugi błąd w ciągu kilku ruchów. Dlatego po każdej stracie zrób jedną pauzę i oceń pozycję od nowa, tak jakby partia właśnie się zaczęła. Ten mechanizm opisujemy na stronie Rozsypka po grubym błędzie.

(powrót do spisu)

Jak wyrobić nawyk

Nawyk powstaje z powtórzeń, nie z czytania. Kilka praktycznych rad:

• W partiach z dłuższym tempem przejdź trzy kroki przed każdym ruchem, także oczywistym. Figury giną też po ruchach, które wydawały się oczywiste.
• W szybkich partiach zostaw jedno pytanie: co przeciwnik może teraz zbić za darmo?
• Rozwiązuj krótkie zadania na wiszące figury. Na prostych pozycjach łatwo o dużo powtórzeń, a o powtórzenia tu chodzi.
• Przy analizie przegranej partii zaznacz ruch, w którym straciłeś materiał, i sprawdź, który krok by go wyłapał.

Jeśli wolisz ćwiczyć na papierze, arkusz z darmowym materiałem, arkusz z liczeniem wymian i arkusz z kuszącymi szachami są gotowe jako pliki PDF z kluczem odpowiedzi na osobnej kartce.

(powrót do spisu)