Związanie bezwzględne
Gdy za związaną figurą stoi król, ruch tą figurą jest nielegalny. Takie związanie nazywa się bezwzględnym. Związana figura nie tylko nie może uciec: przestaje też bronić pól i bierek, których pilnowała, bo nie wolno jej zejść z linii.
W pierwszej pozycji skoczek e5 stoi na przekątnej między gońcem b2 a królem h8. Pion może go spokojnie zbić:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: pion bije związanego skoczka.
Goniec b2 wiąże skoczka e5 z królem h8. Skoczek nie może się ruszyć, bo odsłoniłby króla.
Pion bije skoczka, który nie ma dokąd uciec ani czym się bronić.
Związany bywa nawet hetman. W drugiej pozycji hetman d4 atakuje wieżę d1, ale nie może jej zbić, bo zejście z przekątnej odsłoniłoby króla:
Pozycja z zestawu treningowego Szachmaty: związany hetman nie obroni się przed wieżą.
Hetman d4 atakuje wieżę d1, ale jest związany z królem h8: może ruszać się tylko po przekątnej, na której stoi goniec.
Wieża bije hetmana. Związana figura nie mogła jej zbić, bo zejście z przekątnej odsłoniłoby króla.
Związanie względne
Gdy za związaną figurą stoi hetman albo wieża, ruch jest legalny, tylko kosztowny. To związanie względne. Najczęściej spotyka się je w debiucie: goniec na g4 albo g5 wiąże skoczka na f3 albo f6 z hetmanem.
Różnica jest praktyczna. Związanie bezwzględne trzyma zawsze. Względne trzyma tylko tak długo, jak długo ruch związaną figurą naprawdę kosztuje więcej, niż daje. Dwie pułapki poniżej pokazują, co się dzieje, gdy ktoś traktuje związanie względne jak bezwzględne.
Pułapka: mat Legala
Czarne wiążą skoczka f3 z hetmanem d1 i zakładają, że skoczek nie ruszy się z miejsca. Po słabym 4...g6 białe zrywają związanie i oddają hetmana:
Linia debiutowa: pułapka znana jako mat Legala.
Goniec wiąże skoczka f3 z hetmanem d1. To związanie względne: skoczek może się ruszyć, tylko hetman zostanie wtedy bez osłony.
Skoczek zrywa związanie i oddaje hetmana.
5… dxe5 6. Hxg4 Białe odzyskują figurę i mają piona więcej.
Jeśli czarne nie wezmą hetmana, tylko skoczka (5...dxe5), białe biją gońca na g4 i zostają z pionem więcej. Silnik ocenia 5.Sxe5 jako najlepszy ruch w tej pozycji.
Pułapka słonia
W gambicie hetmańskim odrzuconym białe grają 4.Gg5 i wiążą skoczka f6 z hetmanem. Po wymianie na d5 wygląda na to, że pion d5 wisi, bo skoczek f6 nie może go zbić. To złudzenie ma w literaturze własną nazwę: pułapka słonia.
Linia debiutowa: gambit hetmański odrzucony, pułapka słonia.
Goniec wiąże skoczka f6 z hetmanem d8.
Białe liczą, że skoczek f6 jest związany i nie zbije.
Szach odzyskuje hetmana.
Czarne mają figurę za piona.
Skoczek f6 zbija na d5 mimo związania. Białe zabierają hetmana, ale szach z b4 odzyskuje go od razu, a po wymianach czarne zostają z figurą za piona. Związanie było względne, a czarne miały ruch, który zmieniał rachunek.
Jak wygrać związaną figurę
Związana figura jest przybita do swojego pola. Skoro nie ucieknie, najprostszy plan to zaatakować ją jeszcze raz, najlepiej pionem. Pion jest najtańszą bierką, więc każda wymiana wychodzi atakującemu na plus.
Pozycja ułożona do tego artykułu: pion atakuje związanego skoczka.
Pozycja ułożona do tego artykułu, materiał jest równy. Goniec g5 wiąże skoczka f6 z hetmanem d8.
Pion atakuje związanego skoczka.
Najlepsza obrona: czarne atakują wiążącą figurę.
1… He7? Hetman schodzi z d8, ale zostaje na tej samej przekątnej, więc skoczek dalej jest związany. 2. exf6 i białe mają figurę więcej.
Czarne uratowały figurę, ale ich król stoi za rozbitymi pionami.
Ta pozycja pokazuje też granicę metody. Po 1.e5 czarne nie tracą figury, jeśli zareagują dokładnie: 1...h6 atakuje gońca, który wiąże. Białe muszą się zdecydować i po wymianie na f6 skoczek przestaje być związany. Za to hetman na g4 wchodzi z szachem przed króla z rozbitymi pionami. Gorzej wychodzi 1...He7: hetman schodzi z d8, ale zostaje na tej samej przekątnej, więc skoczek dalej jest związany i pada.
Jak się uwolnić ze związania
Ze związania wychodzi się na cztery sposoby, a w partii warto sprawdzić je w tej kolejności:
- Zaatakuj figurę, która wiąże. Tak jak 1...h6 w pozycji wyżej. Przeciwnik musi wtedy wymienić albo się cofnąć.
- Przestaw cenniejszą figurę tak, żeby zeszła z linii. Samo przesunięcie wzdłuż tej samej linii nic nie daje, co pokazuje 1...He7.
- Postaw inną bierkę między związaną figurą a hetmanem albo królem. Wtedy ruch związaną figurą odsłania już tylko tę tańszą bierkę.
- Wykorzystaj to, że związanie jest względne. Tak jak w pułapce słonia: ruch związaną figurą bywa możliwy, jeśli następny ruch odzyskuje materiał z nawiązką.
Najlepiej jednak nie dać się związać. Goniec wychodzący na g4 albo g5 w debiucie to sygnał, żeby sprawdzić, co stoi za skoczkiem na f3 albo f6.
Związanie a szpada
Związanie łatwo pomylić ze szpadą, zwaną też rożnem. W obu motywach dwie bierki stoją na jednej linii, ale w odwrotnej kolejności. Przy związaniu z przodu stoi figura słabsza, a za nią cenniejsza. Przy szpadzie z przodu stoi figura cenniejsza, która musi ustąpić i odsłania tę za sobą.
Najczęstszy błąd ze związaniem
Najdroższy błąd to liczyć na obronę figury, która jest związana. Skoczek związany z królem wygląda, jakby pilnował pól wokół siebie, ale nie wolno mu się ruszyć, więc w praktyce nie broni niczego. Przy związaniu względnym obrona jest możliwa, tylko kosztuje figurę stojącą za nim. Po każdym związaniu sprawdź, czego ta figura do tej pory pilnowała, bo zwykle tam spada następny cios. Szerzej piszemy o tym na stronie Przeoczone związanie.
Jeśli wolisz ćwiczyć na papierze, arkusz ze związaniami do druku jest gotowy jako plik PDF z kluczem odpowiedzi na osobnej kartce.
Komentarze
Komentarze pojawią się w kolejnej wersji serwisu.